Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Cây thiêng: hiểu từ gốc
Vì sao người Việt thiêng hoá cây: lớp vật linh (cây có hồn), cây vũ trụ nối trời – đất trong thần thoại các dân tộc, cây già sống lâu hơn nhiều đời người nên thành chứng nhân của làng; dấu hiệu một cây "được thờ" (bát hương gốc cây, miếu nhỏ, thắt vải đỏ, đặt tượng vỡ dưới gốc); lời đồn quanh cây (cây có ma, cây gạo ma cây đa thần, cây si âm khí, chặt cây cổ thụ bị vật) hiểu từ gốc và lý lẽ thực tế; khi gia đình, cơ quan buộc phải chặt, dời cây lâu năm thì nghĩ và làm thế nào cho phải lẽ.
10 bài viếtCây làng Việt: đa, đề, gạo, si, thị, sung
Từng loài cây gắn với làng quê: cây đa đầu làng và "cây đa bến nước sân đình", cây đề, cây gạo (hoa gạo tháng ba, cây gạo đầu đồng), cây si bên ao, cây thị (Tấm Cám), cây sung (sung túc), cây muỗm, cây lim ở đình; mỗi cây: vì sao trồng ở chỗ ấy, biểu tượng, ca dao – tục ngữ, quan niệm kiêng trồng trong nhà và lý do thật (rễ, tán, sâu bọ); phân biệt cây đa – cây đề – cây si – cây sanh hay bị nhầm.
10 bài viếtCây nơi đình, chùa, đền và lăng mộ
Vì sao sân đình có đa – đề – muỗm – lim, sân chùa có bồ đề – đại (sứ) – ngâu, đền phủ có cây cổ thụ che mái, lăng tẩm Huế trồng thông và đại, nghĩa trang có thông – tùng, nhà thờ họ có cau – ngâu; chùa Khmer Nam Bộ với thốt nốt và sao dầu; trồng cây ở mộ phần theo tục các vùng; cây nơi thờ tự như một phần di tích: tỉa cành, chống đổ, thay cây chết cần hỏi ai.
10 bài viếtCây và hoa trong nhà Phật
Cây vô ưu nơi Phật đản sinh, cội bồ đề nơi thành đạo, song thọ sala nơi nhập Niết bàn — theo kinh điển phổ biến; cây bồ đề ở các chùa Việt và chuyện chiết cành từ Bồ-đề Đạo tràng; cây "sala" trồng ở chùa Việt thực chất là loài nào; hoa ưu đàm — điển tích và lời đồn "hoa ưu đàm nở" trên mạng (trứng côn trùng); hoa đại, hoa ngâu, thốt nốt ở chùa Khmer; trồng bồ đề tại gia, kiêng kỵ dân gian và lý do thực tế.
10 bài viếtSự tích các loài cây
Kể lại và giải nghĩa sự tích dân gian về cây, hoa, quả: trầu cau, dưa hấu (Mai An Tiêm), cây vú sữa, cây khế, cây nêu, hoa mười giờ, hoa súng, cây tre trăm đốt, cây huyết dụ, cây thị; các bản kể khác nhau, bản nào chép ở đâu, cây trong sự tích mang biểu tượng gì; kể cho trẻ nhỏ thế nào cho đúng mà vẫn hay.
10 bài viếtCây nêu, cành lộc và cây ngày Tết
Tục trồng cây nêu ngày Tết của người Việt (vật treo trên nêu, ngày dựng – ngày hạ, vùng nào còn giữ), cây nêu trong lễ hội Tây Nguyên và các dân tộc; tục hái lộc, xin cành lộc đầu năm ở đình chùa và cách giữ văn minh; vì sao chưng đào ở Bắc, mai vàng ở Nam, quất, cành mai trắng, hoa thuỷ tiên — gốc tục và lớp nghĩa.
10 bài viếtRừng thiêng của các dân tộc
Rừng thiêng, rừng cấm, rừng ma, rừng đầu nguồn của bản làng: người Thái, Mông, Dao, Hà Nhì, Tày, Mường, Ê Đê, Gia Rai, Bahnar, Cơ Tu…; rừng thiêng nằm ở đâu so với bản, những điều cấm trong rừng, cây chủ (cây thiêng) của bản; vì sao rừng thiêng giữ được nguồn nước và đa dạng sinh học — góc nhìn của nhà nghiên cứu bảo tồn; người ngoài đến bản nên ứng xử ra sao.
10 bài viếtLễ cúng rừng, cúng cây và luật tục giữ rừng
Lễ cúng rừng, cúng thần rừng, lễ "đóng cửa rừng – mở cửa rừng" của các dân tộc vùng cao (theo ghi chép), lễ cúng cây chủ của bản, lễ trước khi phát rẫy, lễ tạ khi lấy gỗ làm nhà; phần về rừng trong luật tục; mô hình rừng cộng đồng và hương ước bảo vệ rừng kết hợp tập quán; chuyện bảo tồn dựa vào cộng đồng.
10 bài viếtTùng, trúc, mai, tre: cây biểu tượng trong văn hoá
Bộ tứ quý (tùng – cúc – trúc – mai), tứ quân tử (mai – lan – cúc – trúc), tre Việt và luỹ tre như hình ảnh dân tộc, tùng – bách nơi người quân tử, liễu, ngô đồng, đào, lựu (đông con); cây trong ca dao, thơ Đường – thơ Nôm, tranh dân gian, chạm khắc đình làng, gốm, sơn mài; đọc một bức tranh tứ quý; vì sao có loài được chọn làm biểu tượng.
10 bài viếtCây phong thủy: tên gọi, biểu tượng và sự thật
Những cây mang tên may mắn — kim tiền, phát tài, thiết mộc lan, lưỡi hổ, kim ngân, vạn lộc, ngọc ngân, tùng la hán, trầu bà, cây tài lộc, sen đá: tên Việt và tên khoa học, tên may mắn đến từ đâu (tên thương mại, chữ Hán, hình lá), quan niệm dân gian quanh từng cây đặt cạnh sự thật thực vật; cây nào có nhựa độc; cây chết có phải điềm (không) và cây thường chết vì gì.
10 bài viết